Prostat Büyümesi Belirtileri Nelerdir?
Benign prostat hiperplazisi (BPH), prostatın iyi huylu büyümesidir. Yaşla birlikte yaygındır - 50 yaş üzeri erkeklerin %50'sinde, 80 yaş üzeri %90'ında görülür. Büyüyen prostat üretrayı sıkıştırır ve idrar akımını engeller. Alt üriner sistem semptomu (AÜSS) yapar: zayıf akım, sıklık, urgency, noktüri, sıkışma hissi. Tedavi seçenekleri bekleme, ilaçlar (alfa-blokerler, 5-alfa redüktaz inhibitörleri), minimal invaziv işlemler, cerrahidir.
Belirtiler - Depolama Semptomları
Sık idrara çıkma (frekans) günde 8+ kez idrar yapma. Aciliyet (urgency) ani, kontrol edilemeyen idrar hissi. Noktüri (nocturia) gece 2+ kez idrara kalkma, uyku bozukluğu. Urge inkontinans acil idrar kaçırma.
Belirtiler - Boşaltma Semptomları
Zayıf idrar akımı ince, zayıf, kesintili akım. Başlangıç gecikmesi (hezitans) idrar başlatmada zorlanma, bekleme. Zorlanma idrar yapmak için karın kasları kullanma. İki kademeli boşalma (intermittency) akım kesilir, tekrar başlar. Damlama idrar sonunda uzun damlama. Sıkışma hissi tam boşalamama, rezidüel idrar.
Şiddet Skorlaması
Uluslararası Prostat Semptom Skoru (IPSS) 7 soruluk anket (0-35 puan). Hafif 0-7 puan, orta 8-19 puan, şiddetli 20-35 puan. Yaşam kalitesi (QoL) skoru semptomların hayat kalitesine etkisi (0-6).
Komplikasyonlar
Akut idrar retansiyonu aniden hiç idrar yapamama, ağrılı, acil kateterizasyon gerekir. Kronik retansiyon yüksek rezidüel idrar, mesane aşırı genişler, bazen ağrısız. Böbrek hasarı (hidronefroz) uzun süreli obstrüksiyon böbreklerde bası, böbrek yetmezliği riski. İdrar yolu enfeksiyonları rezidüel idrar bakteriyel üreme ortamı. Mesane taşları durgun idrar mineraller kristalize olur. Mesane divertikülü mesane duvarında çıkıntılar (basınç artışı nedeniyle). Hematüri kan idrar, prostat damarlarının gerilmesi.
Tanı
Öykü ve fizik muayene dijital rektal muayene (DRE) prostat büyüklüğü, sertlik, nodül (kanser ekartasyonu). Laboratuvar PSA (prostat spesifik antijen) prostat kanseri taraması (BPH'da hafif yükselebilir). İdrar analizi enfeksiyon, kan. Kreatinin böbrek fonksiyonu. Post-void rezidüel (PVR) idrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar ultrason ile ölçülür. >200 mL ciddi. Üroflowmetri idrar akım hızı ölçümü, <10 mL/sn obstrüksiyon gösterir. Transrektal ultrason (TRUS) prostat hacmi, anatomik yapı. Ürodinamik çalışma mesane basıncı, akım, detrusor fonksiyonu değerlendirir, karmaşık vakalarda. Sistoskopi endoskopik görüntüleme, üretra ve mesane, prostat lob yapısı, mesane taşı, tümör ekartasyonu.
İlaç Tedavisi
Alfa-blokerler (alfa-adrenerjik antagonistler) tamsulosin (Flomax), alfuzosin, doksazosin, terazosin prostat ve mesane boynundaki düz kasları gevşetir, idrar akımını iyileştirir. Hızlı etki (günler-haftalar). Yan etkiler ortostatik hipotansiyon (baş dönmesi), retrograd ejakülasyon. 5-alfa redüktaz inhibitörleri finasteride (Proscar), dutasteride (Avodart) testosteronu DHT'ye dönüşümünü engeller, prostatı küçültür (3-6 ay). Büyük prostat (>40 mL) daha etkili. Yan etkiler libido azalması, erektil disfonksiyon. Kombine tedavi alfa-bloker + 5ARI orta-şiddetli BPH'da daha etkili. PDE5 inhibitörleri tadalafil (Cialis) AÜSS ve erektil disfonksiyonu birlikte tedavi eder. Beta-3 agonistleri mirabegron depolama semptomları (urgency, sıklık) için alfa-blokerle kombine. Antikolinerjikler solifenacin, tolterodine aşırı aktif mesane semptomları (dikkatli kullanım, idrar retansiyonu riski).
Minimal İnvaziv Tedaviler
Transüretral mikrodalga termoterapi (TUMT) mikrodalga prostat dokusunu ısıtır, küçültür. Ofis prosedürü, lokal anestezi. Transüretral iğne ablasyonu (TUNA) radyofrekans enerji, prostat dokusunu yakar. Su buharı termoterapi (Rezum) su buharı enjeksiyonu, hücre ölümü. Hızlı iyileşme, korunmuş ejakülasyon. Prostatik üretral lift (UroLift) implantlar prostat loblarını kaldırır, üretrayı açar, ejakülasyon korunur. Prostat arter embolizasyonu (PAE) radyolojik, prostat arterlerini tıkar, prostat küçülür.
Cerrahi Tedavi
Transüretral prostat rezeksiyonu (TURP) altın standart, endoskopik, fazla prostat dokusu kesilir, elektrik ile. Etkili, uzun süreli. Yan etkiler kanama, retrograd ejakülasyon (%65-70), TUR sendromu (nadir). Holmium lazer enükleasyon (HoLEP) lazer ile prostat lobları ayrılır, morselasyon ile çıkarılır. TURP'a eşdeğer, daha az kanama, büyük prostatlarda üstün. Açık prostatektomi çok büyük prostat (>80-100 mL), mesane taşı, divertikül ile birlikte. İnvaziv, daha uzun iyileşme. Laparoskopik/robotik prostatektomi minimal invaziv açık cerrahi alternatifi. Fotoselektif vaporizasyon (GreenLight lazer) lazer prostat dokusunu vaporizasyon eder, kanama riski düşük, antikoagülan kullanan hastalarda tercih edilir.
Tedavi Seçimi
Hafif semptomlar (IPSS <8) watchful waiting, yaşam tarzı değişiklikleri. Orta semptomlar (IPSS 8-19) ilaç tedavisi (alfa-bloker veya kombine). Şiddetli semptomlar (IPSS >19) cerrahi veya minimal invaziv. Komplikasyonlar (retansiyon, taş, böbrek hasarı) cerrahi. Hasta tercihi ejakülasyon korunması önemliyse minimal invaziv (UroLift, Rezum), etkililik öncelikse TURP, HoLEP.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Sıvı yönetimi akşam sıvı sınırlama (noktüri azaltır), kafein ve alkol azaltma (mesane irritanı). Mesane eğitimi zamanlanmış idrar yapma, mesane kapasitesi artırma. Kegel egzersizleri pelvik taban güçlendirme. İlaçları gözden geçirme antihistaminikler, dekonjestanlar semptomları kötüleştirebilir.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
AÜSS başlangıcı yaşam kalitesini etkileyen semptomlar. İdrar yapamama akut retansiyon, acil. Kan idrar hematüri değerlendirmesi. Enfeksiyon belirtileri ateş, yanma, bulantı. Böbrek fonksiyon bozukluğu kreatinin yüksekliği. Prostat Büyümesi (BPH) yaşla yaygın, zayıf akım, sıklık, urgency, noktüri yapar, IPSS şiddet skorlaması, tedavi alfa-blokerler, 5ARI, TURP, HoLEP, minimal invaziv seçenekler, komplikasyonlar retansiyon, böbrek hasarı, tedavi edilmeli.