Mesane Taşları Nasıl Oluşur ve Tedavi Edilir?

Mesane taşları, idrar kesesinde mineral birikintilerinin kristalleşmesiyle oluşan sert kitlelerdir. Böbrek taşlarından farklı olarak mesane taşları genellikle mesanenin tam boşalamaması ile ilişkilidir. Erkeklerde kadınlara göre çok daha sık görülür ve çoğunlukla prostat büyümesi ile bağlantılıdır. Bu makalede mesane taşlarının oluşum mekanizmalarını, belirtilerini ve tedavi yöntemlerini inceleyeceğiz.

Mesane Taşları Nasıl Oluşur?

Mesane taşları, idrardaki minerallerin konsantre hale gelerek kristalleşmesiyle oluşur. Normal koşullarda idrar düzenli olarak boşaltılır ve mineraller birikmeden atılır. Ancak mesane tam boşalamadığında kalan idrar yoğunlaşır ve taş oluşumu başlar.

Taşlar genellikle kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat, ürik asit veya struvit (magnezyum amonyum fosfat) gibi bileşiklerden oluşur. Taş bileşimi altta yatan nedene göre değişir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi) erkeklerde en yaygın nedendir. Büyümüş prostat idrar kanalını sıkıştırır ve mesanenin tam boşalmasını engeller. Kalan idrar taş oluşumu için uygun ortam yaratır.

Nörojenik mesane, sinir hasarına bağlı mesane işlev bozukluğudur. Omurilik yaralanmaları, multiple skleroz, Parkinson hastalığı ve diyabetik nöropati nörojenik mesaneye neden olabilir. Bu durumda mesane tam boşalamaz veya kontrolsüz kasılmalar oluşur.

Üretra darlığı, idrar kanalının daralmasıdır ve enfeksiyonlar, travmalar veya tıbbi işlemler sonucu gelişebilir. Darlık idrar akışını yavaşlatır ve mesanede idrar kalmasına yol açar.

Mesane divertikülü, mesane duvarındaki çıkıntılardır ve idrar bu çıkıntılarda birikebilir. Sistosel (kadınlarda mesane sarkması) da benzer şekilde tam boşalamayı engelleyebilir.

Böbrek taşları bazen mesaneye düşebilir ve orada büyüyerek mesane taşına dönüşebilir. Üriner sistem enfeksiyonları, özellikle üreaz üreten bakterilerle olanlar, struvit taş oluşumunu tetikleyebilir.

Dehidratasyon idrarı yoğunlaştırır ve taş riskini artırır. Kateter kullanımı da taş oluşumu için risk faktörüdür.

Belirtiler

Küçük mesane taşları belirti vermeyebilir. Taşlar büyüdükçe veya mesane boynu ya da üretrayı tıkadığında belirtiler ortaya çıkar.

Alt karında veya kasıkta ağrı en yaygın belirtilerden biridir. Ağrı genellikle hareketle veya idrar yaparken artar. Erkeklerde perinede (anüs ile testisler arasındaki bölge) veya penis ucunda ağrı hissedilebilir.

İdrar yaparken yanma veya rahatsızlık sık görülür. İdrar akışının aniden durması ve pozisyon değiştirince tekrar başlaması tipik bir bulgudur. Bu durum taşın mesane çıkışını geçici olarak tıkaması sonucu oluşur.

Sık idrara çıkma, acil işeme ihtiyacı ve gece sık idrara kalkma (noktüri) yaşanabilir. İdrarda kan görülebilir; bu bazen gözle görülebilir kırmızılık, bazen sadece laboratuvar testinde saptanan mikroskobik kanama şeklindedir.

Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları mesane taşlarının bir göstergesi olabilir. Taşlar bakterilerin tutunması için uygun zemin oluşturur.

Tanı Yöntemleri

Tanı fizik muayene, idrar testi ve görüntüleme yöntemleriyle konur. İdrar tahlilinde kan, bakteri ve kristaller aranır. Kültür enfeksiyon varlığını belirler.

Pelvik ultrason mesane taşlarını görüntülemede yaygın kullanılan noninvaziv bir yöntemdir. Bilgisayarlı tomografi (BT) daha detaylı görüntü sağlar ve taşın boyutunu, sayısını ve yerini belirler.

Sistoskopi, mesanenin doğrudan görüntülenmesidir. İnce kamera üretradan mesaneye ilerletilir. Hem tanısal hem de tedavi amaçlı kullanılabilir.

Düz karın grafisi bazı taş türlerini gösterebilir ancak tüm taşlar görünür olmayabilir.

Tedavi Yöntemleri

Çok küçük taşlar bol sıvı tüketimiyle kendiliğinden düşebilir. Ancak çoğu mesane taşı müdahale gerektirir.

Sistolitotripsi en yaygın uygulanan tedavi yöntemidir. Sistoskop aracılığıyla mesaneye ulaşılır ve taş lazer, ultrasonik veya mekanik enerji kullanılarak parçalanır. Parçalar daha sonra çıkarılır veya idrarla atılır. Bu işlem genellikle günübirlik yapılır.

Büyük veya çok sert taşlarda açık cerrahi (sistolitotomi) gerekebilir. Karın alt kısmından kesi yapılarak mesaneye ulaşılır ve taş bütün olarak çıkarılır. Bu yöntem günümüzde nadiren gereklidir.

Ekstrakorporeal şok dalga litotripsi (ESWL) mesane taşlarında böbrek taşlarına göre daha az etkilidir ancak bazı durumlarda uygulanabilir.

Altta Yatan Nedenin Tedavisi

Taşın çıkarılması yeterli değildir; altta yatan neden tedavi edilmezse taşlar tekrarlar. Prostat büyümesi varsa ilaç tedavisi veya cerrahi düşünülebilir. Üretra darlığı dilatasyon veya üretroplasti ile tedavi edilir.

Nörojenik mesanede aralıklı kateterizasyon veya ilaç tedavisi uygulanabilir. Mesane divertikülü cerrahi olarak onarılabilir.

Önleme

Yeterli sıvı tüketimi taş oluşumunu önlemenin en basit yoludur. Günde en az 2-3 litre sıvı içmek idrarı seyreltir ve mineral birikimini azaltır. İdrarın açık sarı renkte olması yeterli hidratasyonun göstergesidir.

İdrar yolu enfeksiyonlarının hızlı tedavisi önemlidir. Mesane sağlığını korumak için düzenli işeme alışkanlığı edinilmelidir. İşeme sırasında mesaneyi tamamen boşaltmaya çalışmak faydalıdır.

Altta yatan durumların düzenli takibi ve tedavisi nüksleri önler. Prostat büyümesi olan hastalar düzenli kontrol yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmemiş mesane taşları çeşitli komplikasyonlara yol açabilir. Kronik idrar yolu enfeksiyonları mesane ve böbrek hasarına neden olabilir. Tam tıkanma durumunda idrar yapılamaz ve bu acil müdahale gerektirir.

Mesane duvarında kalıcı hasar ve işlev bozukluğu gelişebilir. Nadiren taşlar mesaneden böbreğe doğru geri kaçabilir ve böbrek taşına dönüşebilir.

Sonuç

Mesane taşları genellikle altta yatan bir mesane boşaltma sorununun sonucudur. Belirtiler rahatsız edici olabilir ve tedavi edilmezse komplikasyonlara yol açabilir. Modern tedavi yöntemleriyle taşlar etkili şekilde temizlenebilir. Ancak nükslerin önlenmesi için altta yatan nedenin belirlenmesi ve tedavisi şarttır. İdrar sorunları yaşıyorsanız bir üroloji uzmanına başvurmaktan çekinmeyin.