Hangi Aşılar Yetişkinler İçin Önemlidir?

Aşılar sadece çocukluk döneminde değil, yaşam boyunca sağlığın korunmasında kritik bir rol oynar. Birçok yetişkin aşılama ihtiyacından habersizdir veya aşılarını ihmal etmektedir. Yaşla birlikte bağışıklık sistemi zayıflar ve bazı hastalıklara karşı yatkınlık artar. Çocuklukta yapılan bazı aşıların etkisi zamanla azalır ve takviye gerektirir. Yetişkin aşılaması, bireysel koruma sağlamanın yanı sıra toplum bağışıklığına da katkıda bulunur.

Grip (İnfluenza) Aşısı

Mevsimsel grip aşısı, yetişkinlerin her yıl yaptırması gereken en önemli aşılardan biridir. Grip virüsü sürekli mutasyona uğradığından, aşı her yıl güncellenir ve mevsim başlamadan önce yapılması önerilir. Sonbahar ayları aşılama için ideal dönemdir.

Grip, sağlıklı yetişkinlerde bile ciddi seyredebilir ve hastaneye yatış gerektirebilir. Kronik hastalığı olanlar, yaşlılar, hamile kadınlar ve sağlık çalışanları yüksek risk grubundadır ve mutlaka aşılanmalıdır. Grip aşısı komplikasyonları, hastaneye yatışları ve ölümleri önemli ölçüde azaltır.

Pnömokok Aşıları

Pnömokok bakterisi zatürre, menenjit ve kan dolaşımı enfeksiyonlarına neden olabilir. Bu enfeksiyonlar özellikle yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda ciddi seyredebilir. İki tip pnömokok aşısı mevcuttur: konjuge aşı (PCV) ve polisakkarit aşı (PPSV).

65 yaş üzeri tüm yetişkinlere pnömokok aşısı önerilir. 65 yaş altında kronik akciğer hastalığı, kalp hastalığı, diyabet, böbrek hastalığı, karaciğer hastalığı veya bağışıklık sistemi baskılanmış olan bireylere de aşı yapılmalıdır. Dalağı çıkarılmış veya fonksiyonu bozulmuş kişiler de yüksek risk grubundadır.

Tetanos, Difteri ve Boğmaca Aşısı (Tdap)

Tetanos ve difteri aşıları (Td) 10 yılda bir takviye gerektirir. Tüm yetişkinler en az bir kez Tdap (tetanos, difteri, boğmaca kombinasyonu) aşısı yaptırmalıdır. Sonraki takviyeler Td veya Tdap olarak yapılabilir.

Boğmaca yetişkinlerde hafif seyredebilir ancak bebeklere bulaştığında hayatı tehdit edici olabilir. Hamile kadınlar her gebelikte Tdap aşısı yaptırmalıdır; bu aşı bebeği doğumdan sonraki ilk aylarda korur. Yeni doğan bebek ile yakın teması olan aile üyeleri de aşılanmalıdır.

Zona (Herpes Zoster) Aşısı

Zona, çocuklukta geçirilen suçiçeği virüsünün yeniden aktifleşmesiyle oluşur. Ağrılı döküntülerle karakterize bu hastalık postherpetik nevralji denilen kronik ağrıya yol açabilir. Yaşla birlikte zona riski artar.

Rekombinant zona aşısı (Shingrix) 50 yaş üzeri tüm yetişkinlere önerilir. İki doz halinde uygulanır. Daha önce zona geçirmiş olsalar bile yetişkinler aşılanmalıdır. Bu aşı zona ve komplikasyonlarını önlemede yüzde 90'ın üzerinde etkilidir.

Hepatit B Aşısı

Hepatit B virüsü karaciğer iltihabına, siroza ve karaciğer kanserine neden olabilir. Kan ve vücut sıvıları yoluyla bulaşır. Çocukluk döneminde aşılanmamış yetişkinler aşı yaptırmalıdır.

Sağlık çalışanları, diyaliz hastaları, çoklu cinsel partner olanlar, damar içi madde kullananlar, kronik karaciğer hastası olanlar ve hepatit B taşıyıcısıyla aynı evde yaşayanlar yüksek risk grubundadır. Aşı üç doz halinde uygulanır.

Hepatit A Aşısı

Hepatit A, kontamine yiyecek ve su yoluyla bulaşan akut bir karaciğer enfeksiyonudur. Kronikleşmez ancak ciddi hastalığa ve nadiren ölüme neden olabilir.

Endemik bölgelere seyahat edenler, kronik karaciğer hastası olanlar, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler, madde kullananlar ve mesleki risk altında olanlar (laboratuvar çalışanları gibi) aşılanmalıdır. İki doz halinde uygulanır.

İnsan Papilloma Virüsü (HPV) Aşısı

HPV aşısı rahim ağzı kanseri, anal kanser, orofaringeal kanser ve genital siğilleri önler. Çocukluk döneminde önerilen bu aşı, aşılanmamış yetişkinlere de uygulanabilir.

26 yaşına kadar aşılanmamış tüm yetişkinlere HPV aşısı önerilir. 27-45 yaş arasında aşılama bireysel değerlendirmeye bağlıdır ve doktor ile görüşülerek karar verilmelidir. Aşı en etkili korumayı cinsel aktivite başlamadan önce sağlar.

Kızamık, Kabakulak ve Kızamıkçık (KKK) Aşısı

1957 sonrası doğan ve çocuklukta aşılanmamış veya bağışıklığı olmayan yetişkinler KKK aşısı yaptırmalıdır. Sağlık çalışanları, uluslararası seyahat edenler ve üniversite öğrencileri özellikle önemli gruplarıdır.

Kızamık ciddi komplikasyonlara neden olabilir ve son yıllarda salgınlar görülmektedir. Gebelik planlayan kadınların bağışıklık durumu kontrol edilmeli ve gerekirse hamilelikten önce aşılanmalıdır.

Suçiçeği (Varisella) Aşısı

Çocuklukta suçiçeği geçirmemiş veya aşılanmamış yetişkinler varisella aşısı yaptırmalıdır. Yetişkinlerde suçiçeği çocuklara göre daha ciddi seyredebilir.

Sağlık çalışanları, eğitimciler, gün bakım merkezi çalışanları ve bağışıklığı olmayan kadınlar gebelik öncesi aşılanmalıdır. İki doz halinde uygulanır.

Meningokok Aşısı

Meningokok menenjit ve kan dolaşımı enfeksiyonlarına neden olan ciddi bir bakteridir. Aşı özellikle risk altındaki gruplara önerilir.

Yatılı okul veya yurtta kalan gençler, askerlik yapanlar, dalağı çıkarılmış olanlar ve meningokok enfeksiyonunun yaygın olduğu bölgelere seyahat edenler aşılanmalıdır. Tıbbi laboratuvar çalışanları da risk grubundadır.

Seyahat Aşıları

Uluslararası seyahatlerde varış noktasına göre ek aşılar gerekebilir. Sarı humma, tifo, kolera, Japon ensefaliti ve kuduz aşıları seyahat bölgesine göre önerilebilir.

Seyahat öncesi en az 4-6 hafta önce seyahat sağlığı danışmanlığı alınmalıdır. Bazı aşılar birden fazla doz gerektirir ve tam koruma için zaman gereklidir.

Özel Durumlar

Hamileler grip ve Tdap aşıları yaptırmalıdır. Canlı aşılar (KKK, suçiçeği) gebelikte kontrendikedir. Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar canlı aşılardan kaçınmalı ve aşılama programları bireyselleştirilmelidir.

Kronik hastalığı olanların aşı ihtiyaçları farklılık gösterir. Diyabet, kalp hastalığı, kronik akciğer hastalığı ve böbrek hastalığı olan bireyler ek aşılara ihtiyaç duyabilir.

Sonuç

Yetişkin aşılaması, önlenebilir hastalıklardan korunmada kritik bir öneme sahiptir. Grip ve pnömokok aşıları yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar için hayati önem taşır. Tdap takviyesi, zona aşısı ve hepatit aşıları yetişkin sağlığının korunmasında önemli rol oynar. Seyahat öncesi aşılama planlaması gereklidir. Her bireyin aşı durumu ve risk faktörleri değerlendirilerek kişiselleştirilmiş aşı programı oluşturulmalıdır. Düzenli doktor kontrolleri sırasında aşı durumunun gözden geçirilmesi önerilir.