Vajina Sarkması (Vajinal Prolapsus) Nedir?

Vajinal prolapsus, pelvik organların normal pozisyonlarından kayarak vajina içine veya dışına doğru sarkması durumudur. Bu durum pelvik taban kaslarının ve bağ dokularının zayıflaması sonucu oluşur. Kadınların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen vajinal prolapsus, doğru tedavi ile yönetilebilen bir sağlık sorunudur.

Pelvik Taban Anatomisi

Pelvik taban, pelvis boşluğunun altını kapatan kas ve bağ dokusu tabakasından oluşur. Bu yapılar mesane, rahim ve rektumu destekler ve yerinde tutar. Ayrıca idrar ve dışkı kontrolünde önemli roller üstlenir.

Pelvik taban çeşitli faktörlerle zarar görebilir veya zayıflayabilir. Bu durumda desteklediği organlar normal pozisyonlarından kayar ve prolapsus oluşur.

Vajinal Prolapsus Türleri

Prolapsus hangi organın sarktığına göre farklı isimler alır. Sistosel, mesanenin vajina ön duvarı içine doğru sarkmasıdır. Bu en yaygın prolapsus türüdür ve idrar sorunlarına neden olabilir.

Üretrosel, üretranın (idrar kanalı) sarkmasıdır ve genellikle sistosel ile birlikte görülür. Rektosel, rektumun vajina arka duvarı içine sarkmasıdır ve dışkılama güçlüğüne yol açabilir.

Uterin prolapsus, rahimin vajina içine doğru sarkmasıdır. İleri evrelerde rahim vajina dışına çıkabilir. Vajinal manşon prolapsusu, histerektomi sonrası vajina tepesinin sarkmasıdır.

Enterosel, ince bağırsağın vajina ile rektum arasındaki boşluğa sarkmasıdır ve genellikle diğer prolapsus türleriyle birlikte görülür.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Vajinal doğum en önemli risk faktörüdür. Doğum sırasında pelvik taban kasları ve bağ dokuları gerilir veya yırtılabilir. Birden fazla doğum, iri bebek doğurma ve uzun süren doğum eylemi riski artırır.

Yaşlanma ve menopoz östrojen düşüşüne neden olur. Östrojen, pelvik dokuların esnekliğini ve gücünü korumada önemlidir. Menopoz sonrası bu destek zayıflar.

Kronik öksürük, kabızlık ve ağır kaldırma karın içi basıncı artırarak pelvik tabana baskı yapar. Obezite de bu basıncı artırır. Genetik faktörler bağ dokusu kalitesini etkiler ve bazı kadınları daha yatkın hale getirir.

Histerektomi ve diğer pelvik cerrahiler destek yapılarına zarar verebilir ve prolapsus riskini artırabilir.

Belirtiler

Hafif prolapsus belirti vermeyebilir ve rutin muayenede tesadüfen saptanabilir. Belirtiler prolapsusun derecesine ve türüne göre değişir.

En yaygın belirti vajinada dolgunluk veya basınç hissidir. Kadınlar aşağı doğru bir şey iniyormuş gibi hissedebilir. Vajinadan dışarı çıkan kitle görülebilir veya hissedilebilir.

İdrar sorunları sık görülür. Sık idrara çıkma, acil işeme ihtiyacı, idrar kaçırma veya mesanenin tam boşalmadığı hissi olabilir. Bazı kadınlar idrar yapabilmek için prolapsusu manuel olarak geri itmek zorunda kalır.

Dışkılama güçlüğü, özellikle rektoselde görülür. Dışkı çıkarmak için vajina duvarına baskı uygulamak gerekebilir. Cinsel ilişkide ağrı veya rahatsızlık da yaşanabilir.

Belirtiler genellikle gün sonunda, uzun süre ayakta kaldıktan veya ağır kaldırdıktan sonra kötüleşir. Yatarak dinlenmek rahatlama sağlar.

Tanı

Tanı genellikle pelvik muayene ile konur. Jinekolog vajina ve pelvik organları değerlendirir. Öksürme veya ıkınma sırasında muayene prolapsusun derecesini belirlemeye yardımcı olur.

Prolapsus dereceleri 0'dan 4'e kadar sınıflandırılır. Derece 0 prolapsus yok, derece 4 organın tamamen dışarıda olduğu durumdur.

Ek testler gerekebilir. Ürodinamik testler mesane fonksiyonlarını değerlendirir. Görüntüleme yöntemleri nadiren gereklidir.

Konservatif Tedavi

Hafif prolapsusta veya cerrahi istemeyen kadınlarda konservatif tedavi uygulanır.

Pelvik taban egzersizleri (Kegel egzersizleri) kasları güçlendirmeye yardımcı olur. Doğru tekniği öğrenmek önemlidir ve bir fizyoterapist bu konuda yol gösterebilir. Düzenli egzersiz belirtileri hafifletebilir ve ilerlemeyi yavaşlatabilir.

Pesser, vajinaya yerleştirilen silikon veya plastik bir cihazdır. Prolapse olan organları destekler ve belirtileri hafifletir. Farklı şekil ve boyutlarda pesserler mevcuttur ve en uygun olanı deneme yanılma ile belirlenir. Pesserler düzenli temizlik ve kontrol gerektirir.

Yaşam tarzı değişiklikleri de önemlidir. Kilo vermek, kabızlığı önlemek, ağır kaldırmaktan kaçınmak ve kronik öksürüğü tedavi etmek belirtileri azaltabilir.

Cerrahi Tedavi

Konservatif tedavinin yetersiz kaldığı veya ciddi prolapsus durumlarında cerrahi düşünülür. Cerrahi yaklaşım prolapsusun türüne, derecesine ve hastanın durumuna göre planlanır.

Vajinal cerrahi en yaygın yaklaşımdır. Zayıflamış dokular onarılır ve organlar normal pozisyonlarına getirilir. Bazı durumlarda sentetik mesh kullanılabilir ancak mesh kullanımı komplikasyon riskleri nedeniyle dikkatle değerlendirilmelidir.

Abdominal veya laparoskopik cerrahi ile sakrokolpopeksi uygulanabilir. Bu işlemde vajina tepesi sentetik mesh ile sakruma (kuyruk sokumu kemiği) asılır ve güçlü destek sağlanır.

İleri yaştaki veya cinsel aktif olmayan kadınlarda vajina kapatma işlemleri (kolpokleizis) düşünülebilir. Bu işlem basit ve etkilidir ancak cinsel ilişkiyi imkansız kılar.

Önleme

Prolapsus tamamen önlenemese de risk azaltılabilir. Pelvik taban egzersizleri hamilelik öncesi, sırası ve sonrasında yapılmalıdır. Sağlıklı kilo korumak, kabızlıktan kaçınmak ve ağır kaldırmada doğru teknik kullanmak önemlidir.

Sonuç

Vajinal prolapsus yaygın bir durumdur ve birçok kadını etkiler. Utanılacak bir durum değildir ve tedavi seçenekleri mevcuttur. Belirtiler yaşam kalitesini etkiliyorsa jinekolog ile görüşmek önemlidir. Konservatif veya cerrahi tedavilerle çoğu kadın belirtilerinden kurtulabilir ve normal yaşamına dönebilir.