Basınç Alerjisi (Pressure Urticaria) Nedir?

Basınç alerjisi veya tıbbi adıyla basınç ürtikeri, cilde uygulanan basınç sonucunda ortaya çıkan alerjik bir deri reaksiyonudur. Bu durum, fiziksel ürtiker türlerinden biri olarak sınıflandırılır. Basınç uygulanan bölgelerde şişlik, kızarıklık ve kaşıntı gibi belirtiler görülür. Günlük yaşamda sıkı giysilerin, çantaların veya uzun süre oturmanın tetiklediği bu durum, etkilenen kişilerin yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir.

Basınç Alerjisi Nasıl Oluşur?

Basınç ürtikeri, cilde sürekli veya tekrarlayan basınç uygulandığında bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi sonucunda ortaya çıkar. Basınç, deri altındaki mast hücrelerinin aktivasyonuna yol açar. Bu hücreler histamin ve diğer kimyasal maddeleri salgılayarak inflamatuvar bir yanıt başlatır.

Reaksiyon, basınç uygulandıktan hemen sonra veya saatler sonra ortaya çıkabilir. Gecikmiş basınç ürtikeri olarak adlandırılan formda belirtiler dört ile altı saat sonra başlar ve yirmi dört ile kırk sekiz saat sürebilir. Bu gecikmiş form daha yaygındır ve tedavisi daha zordur.

Belirtileri Nelerdir?

Basınç alerjisinin en belirgin belirtisi basınç uygulanan bölgede derin şişliktir. Bu şişlik genellikle ağrılıdır ve sert bir kıvama sahip olabilir. Klasik ürtikerdeki kabarıklıklardan farklı olarak daha derin dokularda lokalize olur. Kızarıklık ve kaşıntı da eşlik edebilir.

Belirtilerin görüldüğü yaygın bölgeler arasında ayak tabanları, avuç içleri, omuzlar ve bel bölgesi yer alır. Sıkı ayakkabı giydikten sonra ayaklarda, çanta taşıdıktan sonra omuzlarda veya uzun süre oturduktan sonra kalça bölgesinde şişlik oluşabilir. Bazı hastalarda ateş, halsizlik ve eklem ağrısı gibi sistemik belirtiler de görülebilir.

Risk Faktörleri ve Tetikleyiciler

Basınç alerjisi her yaşta ve her cinsiyette görülebilir ancak genç ve orta yaşlı erişkinlerde daha sıktır. Kronik spontan ürtikeri olan kişilerde basınç ürtikeri gelişme riski artmıştır. Ailede ürtiker öyküsü de risk faktörleri arasındadır.

Günlük yaşamda birçok aktivite basınç alerjisini tetikleyebilir. Dar veya sıkı giysiler giymek, uzun süre ayakta durmak veya yürümek, ağır çanta taşımak, oturmak, alkışlamak, el aletleri kullanmak ve spor yapmak tetikleyici olabilir. Mesleki olarak ağır yük taşıyan veya uzun süre ayakta çalışan kişilerde sorun daha belirgin olabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Basınç alerjisi tanısı genellikle klinik öykü ve fizik muayene ile konur. Hastanın belirtilerinin basınç ile ilişkisi sorgulanır. Tanıyı doğrulamak için basınç testi uygulanabilir. Bu testte cilde belirli bir ağırlık veya basınç uygulanır ve tepki gözlemlenir.

Klasik yöntemde omuz veya uyluk bölgesine birkaç kilogramlık ağırlık belirli bir süre uygulanır. Altı ila sekiz saat sonra bölge değerlendirilir ve şişlik varlığı kontrol edilir. Kan testleri genellikle normaldir ancak eşlik edebilecek diğer durumları ekarte etmek için istenebilir.

Tedavi Seçenekleri

Basınç alerjisi tedavisinde ilk adım tetikleyici basınçtan kaçınmaktır. Ancak günlük yaşamda basınçtan tamamen kaçınmak çoğu zaman mümkün değildir. Geniş ve rahat giysiler tercih edilmeli, ağır yükler taşımaktan kaçınılmalıdır. Ayakkabılar rahat olmalı ve uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınılmalıdır.

İlaç tedavisinde antihistaminikler ilk tercih edilir. Yüksek doz antihistaminik kullanımı gerekebilir. Bazı hastalarda lökotrien reseptör antagonistleri veya dapson gibi ilaçlar eklenebilir. Dirençli vakalarda omalizumab gibi biyolojik ajanlar etkili olabilir.

Antihistaminik Tedavisi

Antihistaminikler basınç alerjisi tedavisinin temelini oluşturur. Sedatif olmayan ikinci kuşak antihistaminikler öncelikli olarak tercih edilir. Setrizin, loratadin, feksofenadin ve desloratadin yaygın kullanılan ilaçlardandır. Standart dozda yetersiz kalındığında doz dört kata kadar artırılabilir.

Birinci kuşak antihistaminikler olan difenhidramin veya hidroksizin özellikle gece dozlarında tercih edilebilir. Farklı antihistaminiklerin kombinasyonu bazı hastalarda daha etkili olabilir. Tedaviye yanıt bireysel farklılıklar gösterir ve en uygun rejimin bulunması zaman alabilir.

İleri Tedavi Seçenekleri

Antihistaminiklere yanıt alınamayan hastalarda ek tedavi seçenekleri değerlendirilir. Sistemik kortikosteroidler kısa süreli alevlenmelerde kullanılabilir ancak yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanımı önerilmez. Dapson, sulfasalazin ve kolşisin gibi antiinflamatuvar ilaçlar bazı hastalarda faydalı olabilir.

Omalizumab, IgE antikorlarına karşı geliştirilmiş bir biyolojik ajandır ve dirençli ürtiker vakalarında etkili bulunmuştur. Siklosporin gibi immunsupresif ilaçlar da nadir durumlarda kullanılabilir. Bu tedaviler uzman hekim gözetiminde uygulanmalıdır.

Günlük Yaşamda Öneriler

Basınç alerjisi ile yaşayan kişiler günlük yaşamlarında bazı düzenlemeler yaparak belirtileri azaltabilir. Ergonomik mobilyalar kullanılmalı ve uzun süre oturulacaksa düzenli aralar verilmelidir. Çanta yerine sırt çantası tercih edilmeli ve ağırlık eşit dağıtılmalıdır.

Spor ve egzersiz öncesi koruyucu önlemler alınmalıdır. Ağırlık kaldırma gibi basınç yaratan aktivitelerde eldiven kullanılabilir. Ayakkabı seçiminde genişlik ve konfor ön planda tutulmalıdır. Stres yönetimi de belirtilerin kontrolünde yardımcı olabilir.

Basınç alerjisi, nadir görülen ancak etkilenen kişilerin hayatını olumsuz etkileyen bir durumdur. Doğru tanı ve uygun tedavi ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Tetikleyici faktörlerden kaçınmak ve düzenli ilaç kullanımı tedavinin temelini oluşturur. Belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa dermatoloji veya alerji uzmanına başvurmanız önerilir. Uzman desteği ile yaşam kalitenizi artırmak mümkündür.